Popular Posts

Thursday, 24 January 2019

શેડ્સ ઓફ પિડિયા- લાગણીઓનો દરિયો પ્રકરણ ૬: વિષબંધ, અનોખો પુનજૅન્મ.




શેડ્સ ઓફ પિડિયા- લાગણીઓનો દરિયો
પ્રકરણ ૬:  વિષબંધ, અનોખો પુનજૅન્મ.


નથી કરવુ પિડિયા, આ વસ્તુ ના થઇ શકે મારાથી,
વિચારો સતત મનમા ચાલી રહ્યા હતા, અને હુ પ્રયાસ કરી રહ્યો હતો આ વિચારો રોકવાનો.
બિમાર રડતા બાળકો અને તેમના મા બાપ, ડેથ થયા પછીના બાળકોના એ માસૂમ ચહેરાઓ, 24 કલાક મેહનત કર્યા પછી પણ મોઢા પર ગાળો બોલીને જતા અમાનવીય તત્વો.
અસહનીય મેન્ટલ સ્ટ્રેસ, દરેક સેકન્ડમા બદલાતા ભાવ અને એ ભાવ જોડે બદલાતી ઝિંદગી, અને એ ઝિંદગી જાણે અમારી જોડે રમત રમી રહી હતી.
આ બધા વિચારોના વમળ ફરતા હતા એટલામા એક પેશન્ટ આવ્યુ,
"સર, બચ્ચા મર જાયેગા, જલ્દી કુછ કરો..!
શૉલમા લપેટાયેલો એક જીવ એ બહેનના ખભા પર હતો. એ બચ્ચાની આંખો, નાક અને હોઠ બસ આટલુ જ દેખાતુ હતુ. પહેલા મને એવુ લાગ્યુ કે બાળક ઘણુ ખરાબ છે અને કદાચ શ્વાસ પણ નથી લઇ રહ્યુ.
જ્યારે શૉલ ખોલી તો અંદરથી એક નાનકડી સ્મિત આપતી એક છોકરી દેખાઇ, જે ઘણુ શાંતિથી શ્વાસ લઇ રઇ હતી. બાળકની હાલત અને તેની મમ્મીના સ્ટેટમેન્ટમાં આભ જમીનનો ફકૅ હતો.
મે કિધુ, "બહેનજી શાંતિ રખ્ખો ઓર બતાઓ કે હુઆ ક્યા હે?"
બચ્ચી કો સર દો દિનસે બહુત બુખાર હે, સુસ્ત રહેતી હે, કુછ ખાતી નહી હે ના તો કુછ બોલતી હે.
એની મમ્મીએ કિધુ.
એ ૭ વષૅની કશુ ખાતી ના પીતી છોકરીનુ નામ અંજલી હતુ. અંજલીની પ્રાથમિક તપાસ નોમૅલ હતી, ફક્ત આંખો થોડી પીળાશ પડતી હતી અને પેટનો દુખાવો તથા વોમિટિંગ ની ફરિયાદ હતી,
તપાસમાં મારૂ ધ્યાન અચાનક તેની ગરદન પર ગયુ,
ત્યા સફેદ કલરની ઘણી બધી પટ્ટીઓ મારેલી હતી.
હું જેવી ત્યાં તપાસ કરવા ગયો, અચાનક જ તેના પપ્પાએ મારો હાથ પકડી લીધો અને બોલવા લાગ્યા,
"સર એસા મત કરો, યે પટ્ટી ખોલોગેતો બચ્ચી અભી કે અભી મર જાયેગી,
મહેરબાની કરકે યે પટ્ટી મત ખોલના..!!"
મારો રસ આ પેશન્ટમા ધીરે ધીરે વધતો જતો હતો
મે કિધુ, ભૈયા ક્યા હે એસા ઇસ પટ્ટી કે નીચે?
સર આપ નહી સમજોગે, પર ઇસકો ખોલના મત.
મહાપરાણે મે તેના પપ્પાને એક વાઇટ પટ્ટી ખોલવા માટે કન્વિન્સ કરી લીધા.
પટ્ટી ખોલીતો નીચે એક ફેટી ટિશ્યુનુ સ્વેલિંગ હતુ.
શરીરમા ઇન્ફેક્શનના લીધે લિમ્ફ નોડમા સ્વેલિંગ આવવુ એ ઘણુ સામાન્ય વાત છે.
ઘણી વાર ટી.બી. ના.લીધે આવા સ્વેલિંગ આવી શકે, પણ એની પર આ પ્રકારની પટ્ટીઓ ના લગાવાની હોય અને પટ્ટી નીકળવાથી બાળક મરી તો ના જ જાય.
આ રહસ્ય વધતુ જતુ હતુ અને મારી ઉત્સુક્તા પણ..!
મે એના પપ્પાને બેસાડ્યા અને પૂછ્યુ,
આપ શાંતિસે બતાઓ કે ઇસકો હુઆ ક્યા હે?
તેમણે માંડીને વાત શરૂ કરી,
"સર હમ મથુરા કે નિવાસી હે, યે જો અંજલી આપકે સામને ખડી હે, યે ઉસકા પુનજૅન્મ હે, પિછલે જનમ મે ઇસકો કિસી સાપને કાટ લિયા થા, તબ ઝહર કો આગે જાને સે રોકને કે લિયે ઉસ ઝમાને કે વૈધને "વિષબંધ" લગાયા થા, બચ્ચીતો ઉસ ટાઇમપે મર ગઇ પર યે વિષબંધ રેહ ગયા, ઔર અબ યે વિષબંધ ઇસ જનમ મે ઇસકે સાથ આયા હે,
ઔર અબ અગર યે વિષબંધ કો ખોલા ગયા તો ઝહર ફેલેગા ઔર યે બચ્ચી મર જાયેગી...!"
હુ તેના પપ્પા ને ફક્ત ને ફક્ત જોઇજ રહ્યો, બ્લિંક પણ ના કરી શકુ એટલુ મને હેરત થતુ હતું.
એના પપ્પાના આ ભ્રમ માટે કાઉન્સેલિંગ કરવુ પણ નિયર ટુ ઇમ્પોસિબલ હતુ. પણ મનને મક્કમ કરીને મે સમજાવાનુ શરૂ કર્યુ. મહામહેનતે પેશન્ટના મગજમાંથી આ બધા વિચારો નિક્ડયા હોય એવુ મને લાગ્યુ.
પેશન્ટ એડમિટ થયુ,
વિષબંધ ગાંઠોની સોનોગ્રાફી પણ નોમૅલ હતી.
એ ગાંઠોની સફેદ પટ્ટીઓ કાઢવામા આવી,
બધા રિપોટૅનુ એક નિષ્કષૅ નિકળ્યુ,
અંજલીને સામાન્ય પિળિયાની અસર હતી.
મે તેના પેરેન્ટસને બિમારી વિશે જાણકાર કરવા બોલાવ્યા,
"ભૈયા, ઇસકો પિલિયા હુઆ હે.!"
સર ઇસકે બારેમે હમકો પતા હે, એના પપ્પા એ જવાબ આપ્યો.
મે રાહતનો શ્વાસ લીધો કે ફરીથી કાઉન્સિલ નહિ કરવુ પડે.
પણ એનો બીજો જ સવાલ આઘાત જનક હતો,
"પિલિયા નિકાલને કે લિયે દવાખાને મે આને કા કયા મતલબ, વો તો હમારે મથુરા કે બાબા હી નિકાલેંગે.
ગલે મે માલા પહેનેગી તભીતો પિલિયા ઉતરેગા,
આપ હમકો છુટ્ટી દેદો..!!
લાખ સમજાવા છતા પણ તેઓ ના જ માન્યા,
જતા જતા પણ તેની મા બબડતી ગઇ, "યે સબ વિષબંધ ખોલને સે હી હુઆ હે, યહા આના હી નહી થા હમે..!"
એક પુનજૅન્મ ૨ અંધશ્રધ્ધાળુ જીવોની સાથે પીઠ બતાવીને ભાગી રહ્યો હતો..!
હુ તેમને ફક્ત અવાક બની જતા જોઇ રહ્યો..!!

ડૉ. હેરત ઉદાવત.







Sunday, 13 January 2019

શેડ્સ ઓફ પિડિયા- લાગણીઓનો દરિયો પ્રકરણ ૫: એમ.ટી.પી. ( ગાયનેક ની બારીમાં ડોકાચીયુ)




શેડ્સ ઓફ પિડિયા- લાગણીઓનો દરિયો
પ્રકરણ ૫:  એમ.ટી.પી. ( ગાયનેક ની બારીમાં ડોકાચીયુ)


શિયાળાની રાત.
ઠંડા વહેતા પવનની સાથે,
ધીમે ધીમે ચાલતો બાળકોનો શ્વાસ અચાનક અને આકસ્મિક રીતે ઘણો વધી જાય છે અથવા અટકી જાય એવી આ ઋતુ.
એક હાથમાં વિગો અને બીજા હાથમાં ફોન પકડીને રમતા બચ્ચાઓ. દુનિયાના બધાજ દુખથી દૂર , પોતાનીજ મસ્તીમા તલ્લીન એવા મારા વોડૅના માસૂમ બાળકોને હું જોતો હતો, એવામાં અચાનક ફોનમાં રિંગ વાગી,
નામ વાંચ્યુ,
"હાર્દિ"
સોલા સિવિલ હોસ્પિટલમાં એમ.એસ. ગાયનેક કરતી મારી સૌથી ક્લોસ ફે્ન્ડ એટલે ડૉ. હાર્દિ શુક્લ.
મેં ફોન રિસિવ કર્યો.
સામેથી થોડીક સેકન્ડસ સુધી કોઇ જવાબ ના આવ્યો.
મેં પૂછ્યુ,
"હાર્દિ, શું થયુ?"
તેણે કિધું
"કંઇ નઇ, તુ બોલ, મજામાં?"
અવાજમા ઉત્સાહની ઉણપ, દરેક શબ્દમા છલકાતો એક પ્રકારનો નિસાસો અને જાણે કે કંઇક કેહવુ છે,પણ કહેવામાં થતો ખચકાટ.
આ તમામ વસ્તુ હું સમજી શક્તો હતો.
મને પહેલા થયુ કે ઇમરજન્સી કરીને થાકી હશે એટલે અવાજમા ફિક્કાશ છે.
હાર્દિ સ્કૂલ ના સમયથી મારી સાથે હતી એટલે તેના મનમાં શું ચાલી રહ્યું હશે એ જાણવામા મને વધારે વાર નતી થતી.
મેં પૂછ્યુ,
" શું થયુ હાર્દિ?
કોઇ પ્રોબ્લેમ છે?
કોઇ તને બોલ્યુ કંઇ?"
હાર્દિએ કિધુ,
"કંઇ નથી થયુ, વાત જ રેહવા દે."
લાખ વખત પૂછ્યા પછી તેણે એક જ વાક્ય કીધુ,
"આજે મારાથી એ કામ થઇ ગયુ જે મારે ક્યારેય કરવું જ ન હતું...!"
રહસ્યોથી ભરેલા આ એક વાક્યના લીધે મારુ ટેન્શન વધી ગયુ.
હાર્દિ ક્યારેય પોતાનુ દુખ બીજા સાથે શેર કરવામાં વિશ્વાસ રાખતી નથી, એટલે એના જોડેથી તેની તકલીફ જાણવી ઘણુ મુશ્કેલ છે.
વારે વારે પૂછવા છતા પણ કોઇ સામેથી કોઇ જવાબ ના મળ્યો.
સામે છેડે એ રડતી હોય તેવુ મને લાગ્યુ,
હવે હદ હતી,
"હાર્દિ હવે તો કહેવુ જ પડશે કે શુ થયુ?"
મારા અવાજમા ગુસ્સો અને વિનંતી બંને હતા.
હાર્દિએ વાત શરૂ કરી,
"તને ખબર છે એક ગાયનેકોલોજીસ્ટ માટે સૌથી બેસ્ટ મોમેન્ટ કઇ હોય?"
જ્યારે તમે બચ્ચાના ધબકારા પહેલી વાર સાંભળો અને સોનોગ્રાફીમા તેની એક્ટિવીટી જોવો ત્યારે...!
ગઇ કાલેજ મે એક ૨૪ વષૉના બહેનની સોનોગ્રાફીમા હૃદયના ધબકારા અને તેની એક્ટિવીટી જોઇ હતી અને આજે પેશન્ટનુ મારે "એમ.ટી.પી."( મેડિકલ ટર્મિનેશન ઓફ પ્રેગનન્સિ ) કરવુ પડ્યુ.
મે કિધુ, "એમા શું કામ આટલુ દુખ લગાડે છે?"
મને આ વાત ઘણી સહજ લાગી.
હાર્દિ એ કહ્યું,
"મને પણ આ વાત પહેલા સહજ જ લાગતી હતી, પણ આજે આ પ્રોસીજર કયૉ બાદ મને ઘણુ દુખ થયુ, કોન્ટ્રાસેપ્ટિવ ફેલ્યરના લીધે હોય કે કપલ્સની ભૂલના લીધે હોય, સજા એ નાનુ બચ્ચુ કેમજ ભોગવે?
ગાયનેક મે બચ્ચાઓને જીવતા આ દુનિયામા લાવવા માટે લીધુ છે, તેમના એમ.ટી.પી. કરવા માટે નઇ."
મે કિધુ,
"જે પેરેન્ટસ પોતાની મરજીથી તેમના અંગત કારણોસર બાળકને આ દુનિયામા લાવવા નથી માંગતા તેમના માટેની જ આ લિગલ પ્રોસિજર છે."
હાર્દિએ ફક્ત એટલુ જ કહ્યુ,
" બધીજ વાત સાચી છે, બાળકને જન્મ આપવો કે નહિં એ હક ફક્ત તેના માતા પિતાનો જ છે,
પણ અનાયાસે થયેલા એ બચ્ચાનુ મૃત્યુ કરવાનુતો એક ગાયનેકોલોજીસ્ટ ના જ હાથમા આવે, અને આ ક્ષણે મને હજારો મા ની સૂની કોખ યાદ આવે છે, જે વર્શોથી એક બાળકને ઝંખે છે..!"
આ વેધક સવાલોનો જવાબ મારી પાસે ન હતો.
એમ.ટી.પી. એની જગ્યાએ બરાબર હતુ પણ હાર્દિની વાત પણ એની જગ્યાએ સાચી હતી.
બંને પક્ષો સાચા હોય ત્યા પરિણામ મળવુ મુશ્કેલ છે..!
પિડિયામાંથી ગાયનેકની બારીમાં અમસ્તુ ડોકાચિયુજ કર્યુ હતુ પણ સામે લાગણીઓથી ભરેલુ યુધ્ધનુ મેદાન દેખાયુ,
અને એક સાથે મા અને તેનુ બાળક બચાવવા વાળા સફેદ એપ્રનમા સજ્જ ઇશ્વર રૂપી ગાયનેકોલોજીસ્ટ દેખાયા...!

Dedicated to all obstetricians and Gynacologists..!!

ડૉ. હેરત ઉદાવત.


Friday, 4 January 2019

શેડ્સ ઓફ પિડિયા- લાગણીઓનો દરિયો પ્રકરણ ૪: "માં".



 શેડ્સ ઓફ પિડિયા- લાગણીઓનો દરિયો
પ્રકરણ ૪: "માં".


શિયાળાની સાંજ, ઠંડીની લહેર, ખુશનૂમા વાતાવરણ અને કેઝ્યુલ્ટીમાં ઉભરાતા પેશન્ટસ.
ચારે તરફથી સંભળાતી ચીસો અને ફક્ત દુખ જ દુખ.
અચાનક એક ૭૦ વષૅના ડોશીને લઇને બધા દોડતા આવ્યા. હ્દયરોગનો હુમલો આવેલો ડોશીને, બધાજ પ્રયાસો કરવામા આવ્યા, સી.પી.આર. આપવામાં આવ્યો,પણ બધુ જ નિષ્ફળ.
હ્દયની પટ્ટી કાઢવામાં આવી અને તેમા હતી સ્ટ્રેટ લાઇન. ડોશીને ડેડ ડિક્લેર કરવામાં આવી.
તેમની ડેડબોડી હું પિડિયાટ્રીકની ઓ.પી.ડી. જોવા જ્યાં બેઠો હતો તેની તરત પાછળ સ્ટ્રેચર પર મૂકવામાં આવી હતી.
થોડીકવારમા તેમને શોધતા શોધતા તેમની 3 દિકરીઓ આવી અને તેમાથી એક દિકરી બોલી,
"બા, એ બા તુ કેમ ઉઠતી નથી??"
પણ તેની બા એ આંખ ખોલી જ નઇ.
અને પછી ત્રણેય દિકરીઓનું હ્દયદ્રાવક આક્રંદ.
આ બધુજ હું સાંભળતો હતો.
હૃદયતો આમ પણ પથ્થર જેવુ બની ગયુ હતુ, અને લાગણીઓની અસર આ પથ્થર પર નહિવત હતી.
પણ વારે વારે કાનમાં સંભળાતો "માં" શબ્દ સીધો દિલમા રેડાયો અને મારી "મમ્મી"નો ચેહરો મારી સામે આવી ગયો!
રેસિડન્સી એક કઠોર તપ જેવી છે, જેમા ફેમિલી, રિલેશન્સ કોઇના માટે કોઇજ જગ્યા નથી.
કેટલાય દિવસોથી મમ્મીનો અવાજ ફોન પર સાંભળ્યો ન હતો અને તેમા પણ કાનમાં સંભળાતો આ "માં" શબ્દ એક ટીસ ઉભી કરતો હતો.
પથ્થર દિલમા આજે જાણે લાગણીઓ રેડાઇ હતી,
કેસ્યુલ્ટીના તમામ અવાજો સાંભળવા માટે જાણે કે કાન સૂન્ન થઇ ગયા હતા, બસ ફકત એક જ શબ્દ કાનમાં ગૂંજી રહ્યો હતો અને એ હતો "માં'.!
૨ હ્દય એકજ બીટ પર ધડકે એવો આ અમૂલ્ય બોન્ડ બાળક જ્યારે માંની કોખમાં હોય ત્યારેજ બની જાય છે.
વાત ના થઇ શક્વાના લીધે, મમ્મી સવારે અને સાંજે મને મેસેજ ભૂલ્યા વિના કરતી, અને દરરોજ એક જ સવાલ,
"તે જમ્યું કે નહિ?"
"તારી તબિયત સાચવજે."
મનથી દુખી હો કે ફિઝિકલ કોઇ તકલીફ હોય, મમ્મીને કદી કહેવાની જરૂર જ નથી પડી,
ખબર નઇ કઇ રીતે પણ તેને ખ્યાલ આવીજ જાય છે કે મારી તબિયત આજે સારી નથી.
શબ્દો અને અવાજ વગરનું લાગણીઓનું એક અલગજ કોમ્યુનિકેશન જેને કદાચ કોઇ મેડિકલ સાયન્સ એક્સપ્લેન નહી કરી શકે.
બચ્ચાઓને એડમિટ કયૉ બાદ જ્યારે તેમની વીગો નાખીએ ત્યારે તેમની મમ્મી ઓ બાળકને સાચવવા જોડેજ ઉભી રહે છે, અને બાળકની એક ચીસ પર તેની માં ની આંખોમાથી ટપકતુ પાણી, બાળકની વેદનાનુ જાણે કમ્પલિટ રિફલેક્શન છે. અને વિગો નાખ્યા પછી મા ના ખોળામાં લપાઇને સૂઇ જતુ એ બાળક, આ જગતના નિઃસ્વાથૅ પ્રેમનુ સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે.
પાછળથી રડવાનો અવાજ ઓછો થયો,અને બધી દિકરીઓ મા ની અંતિમ યાત્રા લઇને નીકળી.
સ્ટ્રેચર હજી બહાર જ પહોંચ્યુ હતુ, અને વોટ્સ એપમા એક મેસેજ બ્લિંક થયો,
"કેવુ છે તને?
તબિયત સારી છે ને?
આજે ખબર નહી કેમ પણ, તુ બહુજ યાદ આવે છે."
સામે છેડે મેસેજ મમ્મીનો હતો.....!!

ડૉ. હેરત ઉદાવત.


Saturday, 22 December 2018

શેડ્સ ઓફ પિડિયા- લાગણીઓનો દરિયો પ્રકરણ ૩: વંશ : ટીપ ઓફ આઇસબગૅ...!




 શેડ્સ ઓફ પિડિયા- લાગણીઓનો દરિયો
પ્રકરણ ૩: વંશ : ટીપ ઓફ આઇસબગૅ...!

ઝાંકળ જેવી આ બે પળનો સાગર જેવો હરખ,
જળની છે કે મૃગજળની છે
શેની છે આ તરસ
આ વ્હાલ માં શુ હાલ છે
મારે કોઇને કેહવુ નથી,
આ પ્રેમ છે બસ પ્રેમ છે,
નામ કોઇ પણ દેવુ નથી,
સતરંગી રે, મનરંગી રે
અતરંગી રે, નવરંગી મુજ સંગે તારી પ્રીત.
રાતના ૩ વાગ્યાનો સમય,
છઠ્ઠા માળ પર થોડાક દિવસો માટે શિફ્ટ કરેલા પિડિયાટ્રિક્સ વોડૅમાં હુ બેઠો હતો અને મારા મનમાં આ ગીત "કોઇક"ની યાદમાં વારંવાર વાગી રહ્યું હતુ.
ચોમાસુ હજી જામ્યુ ન હતું, ઉનાળાની બસ છેલ્લી છેલ્લી રાતો હતી, વોડૅની બારીઓમાંથી સૂસવાટા મારતો ઠંડો પવન આવી રહ્યો હતો અને હાથમાં "હથકળી" ભરાવી હોય તેમ ઇન્ટરાકેથ નાખેલા બાળકો સૂતા હતા.
 અચાનક એક ૬ વષૅનો છોકરો દોડતો દોડતો વોડૅની અંદર આવી ગયો. હજી કંઇ પણ બોલીએ એ પહેલા તો એ છોકરો સીધો નસિઁગ સ્ટેશનમા આવી ગયો અને નીચે બેસી ગયો. અમે કૂતૂહલવશ ફક્ત તેને જોઇજ રહ્યા હતા ત્યાં તો તે જોર જોરથી બૂમો પાડવા લાગ્યો, "મને જલ્દી નોટબૂક આપો."
અમે હજી પણ આઘાતમાં જ હતા, એટલામાં તેણે અમે જેમા પેશન્ટની ટ્રિટમેન્ટ લખીએ તે કાગળ લીધું અને ત્રાડૂક્યો,
"મને જલ્દી પેન આપો , મારે હોમવકૅ કરવાનું છે.
 અમે કંઇ પણ સમજીએ એ પહેલાતો તે વોડૅના દરવાજા તરફ દોડ્યો અને બોલ્યો,
"હમણા મારા સર આવશે અને જો હોમવકૅ નહીં કર્યુ હોયતો મને બોલશે,..."
 છોકરાનુ આવુ વતૅન ઘણા પ્રશ્નો મનમાં ઉભા કરે એવુ હતુ. ઘણી મહેનતે તેને ઇન્ટરાકેથ નાખવામાં આવી.
વંશ નામ હતુ એ છોકરાનું.
તેના પેરેન્ટસ સાથેની વાતચીતથી ખ્યાલ આવ્યો કે, વંશ કેટલાય દિવસથી સ્કૂલમાં જવાની ના પાડતો હોય છે, સરખુ જમતો નથી અને રાતે શાંતીથી સૂઇ પણ નથી શક્તો, અને આખી રાત કંઇકનુ કંઇક બબડ્યા કરે છે.
પ્રાથમિક તપાસમાં એટલો ખ્યાલ આવી ગયો હતો કે વંશ અમદાવાદની સારી ગણાતી સ્કૂલોમાંની કોઇ એક સ્કૂલમાં ભણતો હતો. તેના આ વતૅન વિશેની વધારે તપાસ કરવા માટે તેનો સાઇકાયટ્રિક રેફરન્સ કરાવો જરૂરી હતો.
વંશ સાઇકાયટ્રિક્સને બતાવીને પાછો આવ્યો,
તેની ઓ.પી.ડી. બુક ખોલીને જોયુ તો ડાયગ્નોસિસ લખ્યુ હતુ, "સ્કૂલ ઇનવાયરનમેન્ટલ ટ્રોમા"...!!
વંશની તકલીફનું કારણ તેની સ્કૂલનુ તણાવપૂણૅ વાતાવરણ હતું.
વંશ એવી સ્કૂલમા ભણતો જેમાં એડમિશન ના ફોમૅ સૂધ્ધાં લેવા માટે સવારે ૪ વાગ્યાથી લાઇન લાગતી
અને જેમા સ્ટુડન્ટની સાથે તેના પેરેન્ટસના પણ ઇન્ટરવ્યુ લેવામાં આવતા. માનવુ અઘરૂ હતું પણ વાત એકદમ સાચી હતી.
વંશ હોશિયારતો હતો જ, પણ બેસ્ટ સ્કૂલના બેસ્ટ ટિચીંગને સમજવામા વંશને થોડીક વાર લાગતી હતી.
દરેક પેરેન્ટસ મિટિંગમા પણ એજ કહેવામાં આવતુ કે વંશ ભણવામાં પાછળ જ રહી જાય છે, વંશના કોમળ મન પર આ "પાછળ રહી જવુ" શબ્દ એ ઘણો મોટો ટ્રોમા આપી દીધો હતો.
કદાચ વંશને "બેસ્ટ ટિચર" કરતા એક "માસ્તર" ની જરૂર હતી કે જે તેને સમજાવી શકત કે પાછળ રહેવુ એક દમ નોમૅલ છે..
૨ દિવસના સાયકોથેરાપીના સેશન બાદ વંશની માનસિક તબિયતમા ઘણો સુધાર હતો,
વંશને ડિસ્ચાજૅ આપવામા આવ્યું.
વંશ જ્યારે રજા લઇને ઘરે જતો હતો ત્યારે મને "ટાઇટેનિક" ની વાત યાદ આવી કે કેવી રીતે એ કેપ્ટનને એક મોટી હિમશીલા બરફનો નાનો ટૂકડો લાગી અને ટાઇટેનિક ડૂબ્યુ, આ વસ્તુને "આઇસબગૅ ફિનોમેના" કહેવાય..વંશ પણ "ટાઇટેનિક ના આઇસબગૅ" જેવો જ હતો.
વંશ જેવા કેટલા બાળકો આ "સ્કૂલ ઇન્વાયરનમેન્ટલ ટ્રોમા" થી હેરાન થતા હશે તે જાણવું ખરેખર મુશ્કિલ છે....!

ડૉ. હેરત ઉદાવત.


Saturday, 15 December 2018

શેડ્સ ઓફ પિડિયા- લાગણીઓનો દરિયો 2 : મારી પ્રિન્સેસ : રાની..


શેડ્સ ઓફ પિડિયા- લાગણીઓનો દરિયો


પ્રકરણ ૨ : મારી પ્રિન્સેસ, રાની..!


ઉનાળાની એક રાત,
અને જેમા પરસેવો મહેક બનીને વરસતો હોય એવી પિડિયાટ્રિક ની ફસ્ટૅ યર રેસિડન્સિ.
વહેલી સવારનો ૪:૪૫ નો સમય, એક ૮ વર્ષની છોકરીને તેના પપ્પા પોતાના ખોળામા ઉચકીને દોડતા લઇને આવ્યા અને કહેવા લાગ્યા કે મારી છોકરીને અતિશય પેટમા દુખાવો થાય છે અને એક વાર ઉલ્ટિ પણ થઇ. મારી કોરેસિડન્ટ ડૉ. અમી એ છોકરીની તપાસ કરે એ પહેલાજ એણે મોટી ચીસ પાડી અને આંખો બંધ કરી દીધી, શ્વાસ ચાલવાનો અચાનક ધીમો થઇ ગયો, હૃદયના ધબકારા ૧૨૦ ના ૪૦ થયા, તરતજ તેને પિડિયાટ્રિક આઈ.સી.યુ. મા શિફ્ટ કરવામા આવ્યુ અને ઇન્ટ્યુબેટ કરીને વેન્ટિ પર મૂકવામા આવ્યુ.
એ છોકરીનુ નામ રાની, ઘરની સૌથી લાડકવાયી છોકરી. રાનીના મમ્મી પપ્પાના તો હોશજ ઉડી ગયા હતા કે આ એકજ રાતમા એમની છોકરીને શું થઇ ગયુ, ગઇ કાલે હસતી રમતી છોકરી આજે પોતાનો શ્વાસ પણ નતી લઇ શક્તી. જીવ બચાવવા બંને હાથમા ભોંકાયેલી સોય, નાક અને શ્વાસનળીમાં નાખેલી ટ્યૂબ અને વચ્ચે વચ્ચે થતો વેન્ટિ મશીનનો અવાજ આ બધુજ તેના પેરેન્ટ્સ માટે આઘાત સમાન હતું.
બધીજ તપાસ કરવામા આવી પણ બધાજ રિપોટૅ નોમૅલ.! સગાની પણ કડકાઇથી તપાસ કરવામા આવી કે રાની એ કોઇ પોઇસન ભૂલથી પી લીધુ હોય અથવા કોઇએ પીવડાયુ હોય, પણ અમારી એ શંકા પણ ખોટી હતી.
૨૪ કલાક વીતી ગયા હતા અને બધીજ તપાસ કરાવી લીધી હતી પણ કારણ બિમારીનુ હજી સુધી અજાણ હતું, અને રાની હજી પણ વેન્ટિની મદદથી શ્વાસ લેતી હતી.
એ દિવસે સાંજે વોડૅમા અમે અમારુ કામ કરતા હતા ત્યારે રાનીના ૪ થી ૫ સગા એકસાથે આવી ચડ્યા અને ગુસ્સાથી કહેવા લાગ્યા કે, રાનીના બધા રિપોટૅ નોમૅલ છે તો એની તકલીફનું કારણ શું છે?
એમના આ પ્રશ્નોના જવાબ અમારી પાસે પણ ન હતા. તેઓ પેશન્ટને પ્રાઇવેટમાં લઇ જવાની તૈયારીઓ કરવા લાગ્યા, પણ તેમના પ્રયાસો નિષ્ફળ નિવડ્યા કારણકે જે પેશન્ટ આટલુ સિરિયસ હોય તેનો હાથ પકડતા સરકારી હોસ્પિટલ સિવાય અન્ય હોસ્પિટલ ૧૦૦૦ વાર વિચારે. અંતે તેમને અમારી સારવારમાંજ શ્રધ્ધા બેઠી.
રાની ની આવી બેભાન અવસ્થાનુ કારણ જાણવાની એક છેલ્લી તપાસ બાકી હતી જે હતી એમ.આર.આઇ. ની,  પણ વેન્ટિ પર મૂકેલા પેશન્ટને એમ.આર.આઇ. મા લઇ જવામા ઘણુ મોટુ રિસ્ક હતુ પણ એમ.આર.આઇ. કરાયા સિવાય બીજો કોઇ વિકલ્પ ન હતો.
ઓક્સિજન સિલિન્ડર અને સ્ટ્રેચર તૈયાર કરવામા આયુ, અને રાનીને અમ્બુ બેગ વડે ઓક્સિજન આપતા આપતા હું અને ડૉ જયંત કે જેઓ મારા સિનિયર હતા એમ.આર.આઇ. કરાવા નિકળ્યા.
એમ.આર.આઇ. મા લઇ જતી વખતે રાનીના ચેહરાને હુ એકીટશે જોઇ રહ્યો, મનમાં એક જ વાક્ય રિપિટ મોડમા ચાલી રહ્યુ હતુ, "કંઇ પણ થાય પણ આ છોકરી બચી જાય."
એમ.આર.આઇ. માં કોન્સટન્ટ ૧૫ મિનિટ સુધી હુ એક હાથથી અમ્બુ બેગ વડે ઓક્સિજન આપી રહ્યો હતો અને મારો બીજો હાથ રાનીના હ્દય પર હતો કે ક્યાંક એ ધબકતુ બંધ ના થઇ જાય.
ટેન્સનથી ભરેલા વિચારો સાથે એમ.આર.આઇ. પૂણૅ થયો અને રાનીને સાવચેતીપૂવૅક વેન્ટિ પર મૂકવામાં આવી, હવે આતૂરતાથી રાહ જોવાતી હતી એમ.આર.આઇ. ના રિપોટૅની કે બિમારીનુ કોઇક કારણ તો જાણી શકાય,
થોડાક કલાકો પછી એમ.આર.આઇ. નો રિપોટૅ આવ્યો અને રિપોટૅ જોઇ બધા શોકમાં હતા, કારણકે એમ.આર.આઇ એક દમ "નોમૅલ" હતો.
અંધારુ ચોક્કસ હતુ પણ હાથ પર હાથ ધરીને બેસી રહીએ તો ડૉક્ટર કહેવા પર ધબ્બા સમાન હતુ.
ડૉ જયંત અને અમને સૌને રાની આવી ત્યારથી એક શંકા હતી, બસ એ શંકા દૂર કરવા પ્રખ્યાત ન્યૂરો ફિઝિશયન ડૉ. હષૅ સરને રાની બતાવવામાં આવી.
અને ફક્ત ને ફક્ત બે જ મિનિટમાં તેમણે કીધું કે રાની ને સ્નેક બાઇટ (સપૅ દંશ) છે....!! અને એ પણ વાઇપરાઇડ સ્નેકનો. ( કાળોતરો સાપ ).
આજ શંકા અમને રાની આવી ત્યારથીજ હતી પણ રાનીના શરીર પર કોઇ બાઇટ માકૅ ન હતા. હષૅ સર એ રાનીના ડાબા પગમા ઘૂંટણની ઉપર બે બાઇટ માકૅ બતાવ્યા. આ બાઇટ માકૅ ૨૪ કલાક પછી લોહી જામવાના લીધે ઉપસ્યા હતા જે એડમિશન વખતે દેખાતા ન હતા.
હષૅ સર એ અજવાળુ કરી આપ્યું હતુ પણ આ રસ્તા પર આગળ ચાલવાનું હવે અમારે હતુ.
ડૉ. જયંત એ એક સેકન્ડનો પણ વિલંબ કયૉ વગર ASV ( એન્ટિ સ્નેક વિનમ ) ચાલુ કયૉ અને રાનીને દર ૨ કલાકે ફાયસોસ્ટિગમાઇન અને એટ્રોપીન ના ઇન્જેક્શન ચાલુ કરવામાં આવ્યા.
અને ટ્રિટમેન્ટનો રિસપોન્સ શોકિંગ હતો,
૮ જ કલાકમા રાનીના હાથ પગની મુવમેન્ટ શરુ થઇ ગઇ હતી, અને ૨૪ કલાકની અંદર રાની ને વેન્ટિ પરથી સફળતાપૂવૅક વિન કરવામાં આવી.
પિ.આઇ.સી.યુ. ના તમામ ઉદાસ ચહેરાઓ પર ખુશીઓની ભરતી ઉભરાઇ જ્યારે રાની એ ૩ દિવસ પછી આંખો ખોલી અને "મમ્મી" શબ્દ બોલી,
રાની ની મમ્મી માટે તો આજે જાણે રાની નો ફરીથી જન્મ થયો હતો. રાની ની મમ્મીની આંખો ખુશીના આંસુના દરિયાથી છલકાઇ ઉઠી હતી.
મે ધીરેથી રાનીની પાસે જઇને તેના કાનમાં કહ્યું, "બેટા, તુજે કિસી સાપને કાટા થા?"
બિચારી છોકરીએ એની કાકલૂદી ભાષામાં કહ્યું,
"હા, સર મુજે સ્કૂલમે એક ચિપકલીને કાટા થા."
હવે રાનીને કોણ સમજાવે કે એની એ ચિપકલી એક ભયાનક કાળોતરો સાપ હતો.
ત્યારબાદ જ્યારે પણ તેનો રાઉન્ડ લેવા જઉ ત્યારે રાની મારા કાનમાં ધીમેથી બોલે, " હેરત સર, મુજે સમોસા ખાના હે," અને પછી મોટે મોટેથી હસે. એનુ આ હાસ્ય આખી ઇમરજન્સીનો થાક પળવારમા ઉતારી દેતુ.
૨ દિવસ પછી રાનીને હોસ્પિટલમાંથી રજા આપવામા આવી,
રાનીના માતા પિતાની આંખોમાં અમારી રાનીને બચાવવા માટેની મહેનત સ્પષ્ટ દેખાતી હતી.
૧૫ દિવસ પછી,
વોડૅમાં બેસીને હું એક પેશન્ટની ટ્રિટમેન લખી રહ્યો હતો અને અચાનક પાછળથી એક નાની છોકરી આવીને મારા કાનમાં બોલી,
"હેરત સર, મેને સમોસે ખા લીયે...!!"
રેડ કલરનો ડ્રેસ, કાનમા ઈઅરિંગ્સ, હાથમા ડ્રેસને મેચિંગ બેંગલ્સ પહેરેલી એક બ્યૂટિફૂલ પ્રિન્સેસ મારી સામે ઉભી હતી અને એ મારી રાની હતી.
મારી જીંદગીની આ એક અમૂલ્ય યાદગાર પળ હતી, પેલુ કહેવાયને "પ્રાઇસલેસ મોમેન્ટ", બસ એવું જ કંઇક....!

ડૉ. હેરત ઉદાવત.

Thursday, 6 December 2018

શેડ્સ ઓફ પિડિયા- લાગણીઓનો દરિયો

શેડ્સ ઓફ પિડિયા- લાગણીઓનો દરિયો 


  “તને કયો વિષય સૌથી વધારે ગમે?”
એલ.જી. હોસિપટલ ના પિડિયા વોડૅ 3 માં સવારના 11 નો સમય, તારીખ હતી, ૨૦/૫/૨૦૧૮.
પિડિયામાં રેસિડન્ટ ડૉકટર તરીકેની સફરની શરૂઆત હતી, અને રાધિકા નામની 12 વષૅની છોકરી સાથેની મારી એ પહેલી મુલાકાત. માથામાં ઝીણા- ઝીણા વાળ, આંતરિક અંગોના સોજાના લીધે ફૂલી ગયેલુ તેનુ પેટ.  બિમારીમાં ડૂબેલી તેની આંખો પણ ચાલતી વખતે થતો તેની ઝાંઝરનો રણકાર તેના બચપણની નિદોઁષતાનો સાક્ષી હતો. પણ આ માસૂમતાને જાણે કોઇકની નજર લાગી હતી, રાધિકાને થયેલી વિલસન ડિસીઝ નામની એ બિમારી એ ગરીબ કુટુંબ માટે સમજવી પણ ઘણી અઘરી હતી.
  “મને ગણિત બહુ ગમે.” રાધિકા એ જવાબ આપ્યો.
અલગ અલગ ગણિતના સરવાળા બહુજ સહજતાથી તેણે કરી બતાવ્યાં. પણ જેવો તેનો ફોટો લેવા માટે મોબાઇલ તેની સામે કયૉ તેણે તરતજ પોતાનો ચેહરો ફેરવી લીધો. નાના બાળકોનો ફોન અને કેમેરા માટેનો પ્રેમ મને ખબર હતી, તેવામાં રાધિકાનુ આ રીતનુ વતૅન મને સમજાયુ જ નહી.
 સિનિયર ડૉકટરે રાધિકાની માતાને સલાહ આપી, “આગળની તપાસ માટે તમારે પૂણેના ડૉકટરને મળવુ પડશે, લિવર ખરાબ હોવાના લીધે કદાચ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ પણ કરાવું પડે, નહી તો મગજ પર પણ અસર થઇ શકે છે.”
ભારે હદયે રાધિકા અને તેની માતા એ પૂણે તરફ પગલા ભયાઁ. તેમના ગયા બાદ મારા સિનિયર તરફથી મને જાણ થઇ કે રાધિકાને પોતાને જ ખબર છે કે તેના હાથમાં જીવનની રેખા વધારે નથી એટલે જ કોઇ તેનો ફોટો લે એ વાત તેને ગમતી નથી. મારુ હદય એક અજુગતી લાગણીના લીધે જાણે ધબકારો ચૂકી ગયું, આટલા નાના બાળકને પોતાના મૃત્યું વિશે ખબર? શું વિતતું હશે તેના કુમળા મન પર જયારે તે બીજા બાળકોની જોતી હશે? બીજા બાળકોને રમતા જોતી વખતે તેને ચોકકસ થતુ હશે કે કેમ ઇશ્વર એ તેના જોડે આટલી મોટી રમત રમી? અનેક સવાલો મારા મનમાં ઉભા થયા હતા.
૨ દિવસ પછી સવારે ૧૦ નો સમય,
  રાધિકા તેની માતા સાથે પાછી આવી અને તેઓ બોલ્યા
 “સાહેબ ત્યાં દાખલ થવાનો એક દિવસનો ખચૅ ૨૫,૦૦૦ કીધો અને ટ્રાન્સપ્લાન્ટ માટે લાખોનો ખચૅ આવે, અને એ કયાઁ પછી પણ સારા થવાની શકયતાઓ ઓછી છે. આટલા પૈસા તો મારી પાસે છે નહીં, તમારાથી જેટલી સારવાર થાય તેટલી કરો.”
પરિસ્થિતી આગળ સૌ લાચાર હતા અને અચાનક રાધિકા ગૂમ થઇ ગઇ. તેની મમ્મી હાંફળી ફાંફળી બનીને દોડવા લાગી, કે કયાં ગઇ મારી રાધિકા? થોડાક સમય બાદ રાધિકા એજ વૉડૅમાંથી પાછી મળી, તેણે કીધું,
 “હું સિસ્ટરના જોડે અંદર રુમમાં બેઠી હતી, સોરી મમ્મી હવે નઇ જઉ.”
નિદોઁષ વદને નીકળેલા તેના આ વાકયો તેની મમ્મી ની આંખોમા આંસુ લાવીને ગયા.
 રાધિકાને દાખલ કરવામાં આવી, ફકત ૨ જ કલાકમાં તેની તબિયત લથળી, તેને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવા લાગી, લિવર ફેલ થવાના લીધે તેના મગજ પર અસર પહોંચી હતી, અને થોડીક જ ક્ષણોમાં તેના શ્વાસ રોકાઇ ગયા. ૧૦ મિનિટ માટે રાધિકા ગૂમ હતી તો પણ તેની મમ્મી નો જીવ ગભરાઇ ગયો હતો અને હવેતો રાધિકા હંમેશા માટે તેમને એકલા મૂકીને જતી રહી. રાધિકાને વિદાય આપતી વખતે નિકળેલી તેની મમ્મી ની એ ચિસો આજે પણ અંતર આત્મા સુધી ધૃજારીનો અનુભવ કરાવી દે છે. નાના બાળકો ઇશ્વર નું જ રૂપ છે પણ કરૂણતાને પોતાની આંખોની સામે દમ તોડતા જોઈ શકે એવું કાળજુ કદાચ બાળકોના ડૉકટર પાસેજ છે.

ડૉ. હેરત ઉદાવત




"પૂજ્ય મોટા"

જીંદગી વિશેની સારી વાત, તેને જીવવાના શ્રેષ્ઠ રસ્તાઓ કેટલાય મોટીવેશનલ સ્પીકર અને ફિલોસોફર આપતા હોય છે ,પણ આજે હું એક એવા વ્યક્તિ વિષે વાત કરવ...