શેડ્સ ઓફ પિડિયા- લાગણીઓનો દરિયો પ્રકરણ ૩: વંશ : ટીપ ઓફ આઇસબગૅ...!

 શેડ્સ ઓફ પિડિયા- લાગણીઓનો દરિયો
પ્રકરણ ૩: વંશ : ટીપ ઓફ આઇસબગૅ...!

ઝાંકળ જેવી આ બે પળનો સાગર જેવો હરખ,
જળની છે કે મૃગજળની છે
શેની છે આ તરસ
આ વ્હાલ માં શુ હાલ છે
મારે કોઇને કેહવુ નથી,
આ પ્રેમ છે બસ પ્રેમ છે,
નામ કોઇ પણ દેવુ નથી,
સતરંગી રે, મનરંગી રે
અતરંગી રે, નવરંગી મુજ સંગે તારી પ્રીત.
રાતના ૩ વાગ્યાનો સમય,
છઠ્ઠા માળ પર થોડાક દિવસો માટે શિફ્ટ કરેલા પિડિયાટ્રિક્સ વોડૅમાં હુ બેઠો હતો અને મારા મનમાં આ ગીત "કોઇક"ની યાદમાં વારંવાર વાગી રહ્યું હતુ.
ચોમાસુ હજી જામ્યુ ન હતું, ઉનાળાની બસ છેલ્લી છેલ્લી રાતો હતી, વોડૅની બારીઓમાંથી સૂસવાટા મારતો ઠંડો પવન આવી રહ્યો હતો અને હાથમાં "હથકળી" ભરાવી હોય તેમ ઇન્ટરાકેથ નાખેલા બાળકો સૂતા હતા.
 અચાનક એક ૬ વષૅનો છોકરો દોડતો દોડતો વોડૅની અંદર આવી ગયો. હજી કંઇ પણ બોલીએ એ પહેલા તો એ છોકરો સીધો નસિઁગ સ્ટેશનમા આવી ગયો અને નીચે બેસી ગયો. અમે કૂતૂહલવશ ફક્ત તેને જોઇજ રહ્યા હતા ત્યાં તો તે જોર જોરથી બૂમો પાડવા લાગ્યો, "મને જલ્દી નોટબૂક આપો."
અમે હજી પણ આઘાતમાં જ હતા, એટલામાં તેણે અમે જેમા પેશન્ટની ટ્રિટમેન્ટ લખીએ તે કાગળ લીધું અને ત્રાડૂક્યો,
"મને જલ્દી પેન આપો , મારે હોમવકૅ કરવાનું છે.
 અમે કંઇ પણ સમજીએ એ પહેલાતો તે વોડૅના દરવાજા તરફ દોડ્યો અને બોલ્યો,
"હમણા મારા સર આવશે અને જો હોમવકૅ નહીં કર્યુ હોયતો મને બોલશે,..."
 છોકરાનુ આવુ વતૅન ઘણા પ્રશ્નો મનમાં ઉભા કરે એવુ હતુ. ઘણી મહેનતે તેને ઇન્ટરાકેથ નાખવામાં આવી.
વંશ નામ હતુ એ છોકરાનું.
તેના પેરેન્ટસ સાથેની વાતચીતથી ખ્યાલ આવ્યો કે, વંશ કેટલાય દિવસથી સ્કૂલમાં જવાની ના પાડતો હોય છે, સરખુ જમતો નથી અને રાતે શાંતીથી સૂઇ પણ નથી શક્તો, અને આખી રાત કંઇકનુ કંઇક બબડ્યા કરે છે.
પ્રાથમિક તપાસમાં એટલો ખ્યાલ આવી ગયો હતો કે વંશ અમદાવાદની સારી ગણાતી સ્કૂલોમાંની કોઇ એક સ્કૂલમાં ભણતો હતો. તેના આ વતૅન વિશેની વધારે તપાસ કરવા માટે તેનો સાઇકાયટ્રિક રેફરન્સ કરાવો જરૂરી હતો.
વંશ સાઇકાયટ્રિક્સને બતાવીને પાછો આવ્યો,
તેની ઓ.પી.ડી. બુક ખોલીને જોયુ તો ડાયગ્નોસિસ લખ્યુ હતુ, "સ્કૂલ ઇનવાયરનમેન્ટલ ટ્રોમા"...!!
વંશની તકલીફનું કારણ તેની સ્કૂલનુ તણાવપૂણૅ વાતાવરણ હતું.
વંશ એવી સ્કૂલમા ભણતો જેમાં એડમિશન ના ફોમૅ સૂધ્ધાં લેવા માટે સવારે ૪ વાગ્યાથી લાઇન લાગતી
અને જેમા સ્ટુડન્ટની સાથે તેના પેરેન્ટસના પણ ઇન્ટરવ્યુ લેવામાં આવતા. માનવુ અઘરૂ હતું પણ વાત એકદમ સાચી હતી.
વંશ હોશિયારતો હતો જ, પણ બેસ્ટ સ્કૂલના બેસ્ટ ટિચીંગને સમજવામા વંશને થોડીક વાર લાગતી હતી.
દરેક પેરેન્ટસ મિટિંગમા પણ એજ કહેવામાં આવતુ કે વંશ ભણવામાં પાછળ જ રહી જાય છે, વંશના કોમળ મન પર આ "પાછળ રહી જવુ" શબ્દ એ ઘણો મોટો ટ્રોમા આપી દીધો હતો.
કદાચ વંશને "બેસ્ટ ટિચર" કરતા એક "માસ્તર" ની જરૂર હતી કે જે તેને સમજાવી શકત કે પાછળ રહેવુ એક દમ નોમૅલ છે..
૨ દિવસના સાયકોથેરાપીના સેશન બાદ વંશની માનસિક તબિયતમા ઘણો સુધાર હતો,
વંશને ડિસ્ચાજૅ આપવામા આવ્યું.
વંશ જ્યારે રજા લઇને ઘરે જતો હતો ત્યારે મને "ટાઇટેનિક" ની વાત યાદ આવી કે કેવી રીતે એ કેપ્ટનને એક મોટી હિમશીલા બરફનો નાનો ટૂકડો લાગી અને ટાઇટેનિક ડૂબ્યુ, આ વસ્તુને "આઇસબગૅ ફિનોમેના" કહેવાય..વંશ પણ "ટાઇટેનિક ના આઇસબગૅ" જેવો જ હતો.
વંશ જેવા કેટલા બાળકો આ "સ્કૂલ ઇન્વાયરનમેન્ટલ ટ્રોમા" થી હેરાન થતા હશે તે જાણવું ખરેખર મુશ્કિલ છે....!

ડૉ. હેરત ઉદાવત.

શેડ્સ ઓફ પિડિયા- લાગણીઓનો દરિયો 2 : મારી પ્રિન્સેસ : રાની..

શેડ્સ ઓફ પિડિયા- લાગણીઓનો દરિયો

પ્રકરણ ૨ : મારી પ્રિન્સેસ, રાની..!


ઉનાળાની એક રાત,
અને જેમા પરસેવો મહેક બનીને વરસતો હોય એવી પિડિયાટ્રિક ની ફસ્ટૅ યર રેસિડન્સિ.
વહેલી સવારનો ૪:૪૫ નો સમય, એક ૮ વર્ષની છોકરીને તેના પપ્પા પોતાના ખોળામા ઉચકીને દોડતા લઇને આવ્યા અને કહેવા લાગ્યા કે મારી છોકરીને અતિશય પેટમા દુખાવો થાય છે અને એક વાર ઉલ્ટિ પણ થઇ. મારી કોરેસિડન્ટ ડૉ. અમી એ છોકરીની તપાસ કરે એ પહેલાજ એણે મોટી ચીસ પાડી અને આંખો બંધ કરી દીધી, શ્વાસ ચાલવાનો અચાનક ધીમો થઇ ગયો, હૃદયના ધબકારા ૧૨૦ ના ૪૦ થયા, તરતજ તેને પિડિયાટ્રિક આઈ.સી.યુ. મા શિફ્ટ કરવામા આવ્યુ અને ઇન્ટ્યુબેટ કરીને વેન્ટિ પર મૂકવામા આવ્યુ.
એ છોકરીનુ નામ રાની, ઘરની સૌથી લાડકવાયી છોકરી. રાનીના મમ્મી પપ્પાના તો હોશજ ઉડી ગયા હતા કે આ એકજ રાતમા એમની છોકરીને શું થઇ ગયુ, ગઇ કાલે હસતી રમતી છોકરી આજે પોતાનો શ્વાસ પણ નતી લઇ શક્તી. જીવ બચાવવા બંને હાથમા ભોંકાયેલી સોય, નાક અને શ્વાસનળીમાં નાખેલી ટ્યૂબ અને વચ્ચે વચ્ચે થતો વેન્ટિ મશીનનો અવાજ આ બધુજ તેના પેરેન્ટ્સ માટે આઘાત સમાન હતું.
બધીજ તપાસ કરવામા આવી પણ બધાજ રિપોટૅ નોમૅલ.! સગાની પણ કડકાઇથી તપાસ કરવામા આવી કે રાની એ કોઇ પોઇસન ભૂલથી પી લીધુ હોય અથવા કોઇએ પીવડાયુ હોય, પણ અમારી એ શંકા પણ ખોટી હતી.
૨૪ કલાક વીતી ગયા હતા અને બધીજ તપાસ કરાવી લીધી હતી પણ કારણ બિમારીનુ હજી સુધી અજાણ હતું, અને રાની હજી પણ વેન્ટિની મદદથી શ્વાસ લેતી હતી.
એ દિવસે સાંજે વોડૅમા અમે અમારુ કામ કરતા હતા ત્યારે રાનીના ૪ થી ૫ સગા એકસાથે આવી ચડ્યા અને ગુસ્સાથી કહેવા લાગ્યા કે, રાનીના બધા રિપોટૅ નોમૅલ છે તો એની તકલીફનું કારણ શું છે?
એમના આ પ્રશ્નોના જવાબ અમારી પાસે પણ ન હતા. તેઓ પેશન્ટને પ્રાઇવેટમાં લઇ જવાની તૈયારીઓ કરવા લાગ્યા, પણ તેમના પ્રયાસો નિષ્ફળ નિવડ્યા કારણકે જે પેશન્ટ આટલુ સિરિયસ હોય તેનો હાથ પકડતા સરકારી હોસ્પિટલ સિવાય અન્ય હોસ્પિટલ ૧૦૦૦ વાર વિચારે. અંતે તેમને અમારી સારવારમાંજ શ્રધ્ધા બેઠી.
રાની ની આવી બેભાન અવસ્થાનુ કારણ જાણવાની એક છેલ્લી તપાસ બાકી હતી જે હતી એમ.આર.આઇ. ની,  પણ વેન્ટિ પર મૂકેલા પેશન્ટને એમ.આર.આઇ. મા લઇ જવામા ઘણુ મોટુ રિસ્ક હતુ પણ એમ.આર.આઇ. કરાયા સિવાય બીજો કોઇ વિકલ્પ ન હતો.
ઓક્સિજન સિલિન્ડર અને સ્ટ્રેચર તૈયાર કરવામા આયુ, અને રાનીને અમ્બુ બેગ વડે ઓક્સિજન આપતા આપતા હું અને ડૉ જયંત કે જેઓ મારા સિનિયર હતા એમ.આર.આઇ. કરાવા નિકળ્યા.
એમ.આર.આઇ. મા લઇ જતી વખતે રાનીના ચેહરાને હુ એકીટશે જોઇ રહ્યો, મનમાં એક જ વાક્ય રિપિટ મોડમા ચાલી રહ્યુ હતુ, "કંઇ પણ થાય પણ આ છોકરી બચી જાય."
એમ.આર.આઇ. માં કોન્સટન્ટ ૧૫ મિનિટ સુધી હુ એક હાથથી અમ્બુ બેગ વડે ઓક્સિજન આપી રહ્યો હતો અને મારો બીજો હાથ રાનીના હ્દય પર હતો કે ક્યાંક એ ધબકતુ બંધ ના થઇ જાય.
ટેન્સનથી ભરેલા વિચારો સાથે એમ.આર.આઇ. પૂણૅ થયો અને રાનીને સાવચેતીપૂવૅક વેન્ટિ પર મૂકવામાં આવી, હવે આતૂરતાથી રાહ જોવાતી હતી એમ.આર.આઇ. ના રિપોટૅની કે બિમારીનુ કોઇક કારણ તો જાણી શકાય,
થોડાક કલાકો પછી એમ.આર.આઇ. નો રિપોટૅ આવ્યો અને રિપોટૅ જોઇ બધા શોકમાં હતા, કારણકે એમ.આર.આઇ એક દમ "નોમૅલ" હતો.
અંધારુ ચોક્કસ હતુ પણ હાથ પર હાથ ધરીને બેસી રહીએ તો ડૉક્ટર કહેવા પર ધબ્બા સમાન હતુ.
ડૉ જયંત અને અમને સૌને રાની આવી ત્યારથી એક શંકા હતી, બસ એ શંકા દૂર કરવા પ્રખ્યાત ન્યૂરો ફિઝિશયન ડૉ. હષૅ સરને રાની બતાવવામાં આવી.
અને ફક્ત ને ફક્ત બે જ મિનિટમાં તેમણે કીધું કે રાની ને સ્નેક બાઇટ (સપૅ દંશ) છે....!! અને એ પણ વાઇપરાઇડ સ્નેકનો. ( કાળોતરો સાપ ).
આજ શંકા અમને રાની આવી ત્યારથીજ હતી પણ રાનીના શરીર પર કોઇ બાઇટ માકૅ ન હતા. હષૅ સર એ રાનીના ડાબા પગમા ઘૂંટણની ઉપર બે બાઇટ માકૅ બતાવ્યા. આ બાઇટ માકૅ ૨૪ કલાક પછી લોહી જામવાના લીધે ઉપસ્યા હતા જે એડમિશન વખતે દેખાતા ન હતા.
હષૅ સર એ અજવાળુ કરી આપ્યું હતુ પણ આ રસ્તા પર આગળ ચાલવાનું હવે અમારે હતુ.
ડૉ. જયંત એ એક સેકન્ડનો પણ વિલંબ કયૉ વગર ASV ( એન્ટિ સ્નેક વિનમ ) ચાલુ કયૉ અને રાનીને દર ૨ કલાકે ફાયસોસ્ટિગમાઇન અને એટ્રોપીન ના ઇન્જેક્શન ચાલુ કરવામાં આવ્યા.
અને ટ્રિટમેન્ટનો રિસપોન્સ શોકિંગ હતો,
૮ જ કલાકમા રાનીના હાથ પગની મુવમેન્ટ શરુ થઇ ગઇ હતી, અને ૨૪ કલાકની અંદર રાની ને વેન્ટિ પરથી સફળતાપૂવૅક વિન કરવામાં આવી.
પિ.આઇ.સી.યુ. ના તમામ ઉદાસ ચહેરાઓ પર ખુશીઓની ભરતી ઉભરાઇ જ્યારે રાની એ ૩ દિવસ પછી આંખો ખોલી અને "મમ્મી" શબ્દ બોલી,
રાની ની મમ્મી માટે તો આજે જાણે રાની નો ફરીથી જન્મ થયો હતો. રાની ની મમ્મીની આંખો ખુશીના આંસુના દરિયાથી છલકાઇ ઉઠી હતી.
મે ધીરેથી રાનીની પાસે જઇને તેના કાનમાં કહ્યું, "બેટા, તુજે કિસી સાપને કાટા થા?"
બિચારી છોકરીએ એની કાકલૂદી ભાષામાં કહ્યું,
"હા, સર મુજે સ્કૂલમે એક ચિપકલીને કાટા થા."
હવે રાનીને કોણ સમજાવે કે એની એ ચિપકલી એક ભયાનક કાળોતરો સાપ હતો.
ત્યારબાદ જ્યારે પણ તેનો રાઉન્ડ લેવા જઉ ત્યારે રાની મારા કાનમાં ધીમેથી બોલે, " હેરત સર, મુજે સમોસા ખાના હે," અને પછી મોટે મોટેથી હસે. એનુ આ હાસ્ય આખી ઇમરજન્સીનો થાક પળવારમા ઉતારી દેતુ.
૨ દિવસ પછી રાનીને હોસ્પિટલમાંથી રજા આપવામા આવી,
રાનીના માતા પિતાની આંખોમાં અમારી રાનીને બચાવવા માટેની મહેનત સ્પષ્ટ દેખાતી હતી.
૧૫ દિવસ પછી,
વોડૅમાં બેસીને હું એક પેશન્ટની ટ્રિટમેન લખી રહ્યો હતો અને અચાનક પાછળથી એક નાની છોકરી આવીને મારા કાનમાં બોલી,
"હેરત સર, મેને સમોસે ખા લીયે...!!"
રેડ કલરનો ડ્રેસ, કાનમા ઈઅરિંગ્સ, હાથમા ડ્રેસને મેચિંગ બેંગલ્સ પહેરેલી એક બ્યૂટિફૂલ પ્રિન્સેસ મારી સામે ઉભી હતી અને એ મારી રાની હતી.
મારી જીંદગીની આ એક અમૂલ્ય યાદગાર પળ હતી, પેલુ કહેવાયને "પ્રાઇસલેસ મોમેન્ટ", બસ એવું જ કંઇક....!

ડૉ. હેરત ઉદાવત.

શેડ્સ ઓફ પિડિયા- લાગણીઓનો દરિયો

શેડ્સ ઓફ પિડિયા- લાગણીઓનો દરિયો 

  “તને કયો વિષય સૌથી વધારે ગમે?”
એલ.જી. હોસિપટલ ના પિડિયા વોડૅ 3 માં સવારના 11 નો સમય, તારીખ હતી, ૨૦/૫/૨૦૧૮.
પિડિયામાં રેસિડન્ટ ડૉકટર તરીકેની સફરની શરૂઆત હતી, અને રાધિકા નામની 12 વષૅની છોકરી સાથેની મારી એ પહેલી મુલાકાત. માથામાં ઝીણા- ઝીણા વાળ, આંતરિક અંગોના સોજાના લીધે ફૂલી ગયેલુ તેનુ પેટ.  બિમારીમાં ડૂબેલી તેની આંખો પણ ચાલતી વખતે થતો તેની ઝાંઝરનો રણકાર તેના બચપણની નિદોઁષતાનો સાક્ષી હતો. પણ આ માસૂમતાને જાણે કોઇકની નજર લાગી હતી, રાધિકાને થયેલી વિલસન ડિસીઝ નામની એ બિમારી એ ગરીબ કુટુંબ માટે સમજવી પણ ઘણી અઘરી હતી.
  “મને ગણિત બહુ ગમે.” રાધિકા એ જવાબ આપ્યો.
અલગ અલગ ગણિતના સરવાળા બહુજ સહજતાથી તેણે કરી બતાવ્યાં. પણ જેવો તેનો ફોટો લેવા માટે મોબાઇલ તેની સામે કયૉ તેણે તરતજ પોતાનો ચેહરો ફેરવી લીધો. નાના બાળકોનો ફોન અને કેમેરા માટેનો પ્રેમ મને ખબર હતી, તેવામાં રાધિકાનુ આ રીતનુ વતૅન મને સમજાયુ જ નહી.
 સિનિયર ડૉકટરે રાધિકાની માતાને સલાહ આપી, “આગળની તપાસ માટે તમારે પૂણેના ડૉકટરને મળવુ પડશે, લિવર ખરાબ હોવાના લીધે કદાચ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ પણ કરાવું પડે, નહી તો મગજ પર પણ અસર થઇ શકે છે.”
ભારે હદયે રાધિકા અને તેની માતા એ પૂણે તરફ પગલા ભયાઁ. તેમના ગયા બાદ મારા સિનિયર તરફથી મને જાણ થઇ કે રાધિકાને પોતાને જ ખબર છે કે તેના હાથમાં જીવનની રેખા વધારે નથી એટલે જ કોઇ તેનો ફોટો લે એ વાત તેને ગમતી નથી. મારુ હદય એક અજુગતી લાગણીના લીધે જાણે ધબકારો ચૂકી ગયું, આટલા નાના બાળકને પોતાના મૃત્યું વિશે ખબર? શું વિતતું હશે તેના કુમળા મન પર જયારે તે બીજા બાળકોની જોતી હશે? બીજા બાળકોને રમતા જોતી વખતે તેને ચોકકસ થતુ હશે કે કેમ ઇશ્વર એ તેના જોડે આટલી મોટી રમત રમી? અનેક સવાલો મારા મનમાં ઉભા થયા હતા.
૨ દિવસ પછી સવારે ૧૦ નો સમય,
  રાધિકા તેની માતા સાથે પાછી આવી અને તેઓ બોલ્યા
 “સાહેબ ત્યાં દાખલ થવાનો એક દિવસનો ખચૅ ૨૫,૦૦૦ કીધો અને ટ્રાન્સપ્લાન્ટ માટે લાખોનો ખચૅ આવે, અને એ કયાઁ પછી પણ સારા થવાની શકયતાઓ ઓછી છે. આટલા પૈસા તો મારી પાસે છે નહીં, તમારાથી જેટલી સારવાર થાય તેટલી કરો.”
પરિસ્થિતી આગળ સૌ લાચાર હતા અને અચાનક રાધિકા ગૂમ થઇ ગઇ. તેની મમ્મી હાંફળી ફાંફળી બનીને દોડવા લાગી, કે કયાં ગઇ મારી રાધિકા? થોડાક સમય બાદ રાધિકા એજ વૉડૅમાંથી પાછી મળી, તેણે કીધું,
 “હું સિસ્ટરના જોડે અંદર રુમમાં બેઠી હતી, સોરી મમ્મી હવે નઇ જઉ.”
નિદોઁષ વદને નીકળેલા તેના આ વાકયો તેની મમ્મી ની આંખોમા આંસુ લાવીને ગયા.
 રાધિકાને દાખલ કરવામાં આવી, ફકત ૨ જ કલાકમાં તેની તબિયત લથળી, તેને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવા લાગી, લિવર ફેલ થવાના લીધે તેના મગજ પર અસર પહોંચી હતી, અને થોડીક જ ક્ષણોમાં તેના શ્વાસ રોકાઇ ગયા. ૧૦ મિનિટ માટે રાધિકા ગૂમ હતી તો પણ તેની મમ્મી નો જીવ ગભરાઇ ગયો હતો અને હવેતો રાધિકા હંમેશા માટે તેમને એકલા મૂકીને જતી રહી. રાધિકાને વિદાય આપતી વખતે નિકળેલી તેની મમ્મી ની એ ચિસો આજે પણ અંતર આત્મા સુધી ધૃજારીનો અનુભવ કરાવી દે છે. નાના બાળકો ઇશ્વર નું જ રૂપ છે પણ કરૂણતાને પોતાની આંખોની સામે દમ તોડતા જોઈ શકે એવું કાળજુ કદાચ બાળકોના ડૉકટર પાસેજ છે.

ડૉ. હેરત ઉદાવત